Szwajcarskie koleje wchodzą w erę VoLTE. Ericsson i SBB łączą GSM‑R z platformą IMS – jako pierwsi w Europie

W praktyce oznacza to nie tylko podniesienie niezawodności komunikacji operacyjnej, ale także domknięcie ryzyka, które przez lata było "wpisane" w architekturę łączności kolejowej. Tam, gdzie brakowało zasięgu GSM-R, połączenia głosowe w roamingu zestawiano w publicznej sieci 3G Swisscom. Decyzja operatora o wyłączeniu 3G postawiła szwajcarskich przewoźników przed pilnym wyborem: rozbudowywać technologię schodzącą ze sceny czy przejść na rozwiązanie, które będzie zgodne z kierunkiem rozwoju telekomunikacji mobilnej.

SBB zdecydowało się na wariant przyszłościowy. Zamiast kolejnego "łatania" przestarzałego GSM-R, spółka zwróciła się do Ericssona o wdrożenie rozwiązania opartego na IMS i VoLTE, łączącego funkcje typowe dla łączności kolejowej z możliwościami współczesnych sieci komórkowych i systemów telefonii stacjonarnej. Kluczowym wymaganiem było zapewnienie ciągłości usług i pełnej zgodności z rygorami bezpieczeństwa właściwymi dla transportu kolejowego.

Konwergentny rdzeń IMS i integracja wielu technologii

Ericsson zaprojektował oraz wdrożył platformę, która integruje technologie różnych dostawców w jednolity, konwergentny rdzeń IMS. To właśnie ta warstwa umożliwia kontrolę i zestawianie połączeń VoLTE, a jednocześnie zapewnia współpracę ze środowiskiem GSM-R – tak, aby rozwiązanie mogło działać w realiach infrastruktury kolejowej bez utraty kluczowych funkcji operacyjnych.

Strategia wdrożeniowa zakładała, że modernizacja nie może powodować przerw w działaniu. Dlatego implementacja obejmowała m.in.:

• współpracę IMS–GSM-R (interworking),
• dostosowanie planu numeracji GSM-R,
• zachowanie obowiązkowych funkcji krytycznych dla bezpieczeństwa, w tym połączeń awaryjnego zatrzymania pociągu.

Rygorystyczna ścieżka testów – od pilotażu do uruchomienia krajowego

Integracja IMS/VoLTE przechodziła wieloetapowe testy, które rozpoczęły się wraz z wdrożeniem platformy w połowie 2023 roku. Harmonogram kluczowych kamieni milowych wyglądał następująco:

• czerwiec 2023 – rozpoczęcie wdrażania platformy,
• początek 2024 – pierwsze kompleksowe połączenia VoLTE–GSM-R zakończone sukcesem,
• styczeń 2025 – szeroko zakrojone testy terenowe z pociągami pilotażowymi, certyfikowane przez Federalny Urząd Transportu Szwajcarii,
• kwiecień 2025 – ogólnokrajowe uruchomienie systemu przed planowanym terminem.

Dziś – w grudniu 2025 roku – nowa infrastruktura działa produkcyjnie, a około 450 pociągów i 1 000 urządzeń operacyjnych korzysta z VoLTE bez jakichkolwiek przestojów. Równolegle modernizacja objęła poprawę obsługi 4G na pokładzie ok. 1000 pociągów, co – jak podkreślają uczestnicy projektu – ma być nowym punktem odniesienia dla niezawodności i jakości łączności w usługach kolejowych.

Co zostaje, co się zmienia – bezpieczeństwo i funkcje EIRENE bez kompromisów

Jednym z najważniejszych aspektów tej zmiany jest zachowanie funkcjonalności specyficznej dla kolei. W pełni utrzymano:

• numerację funkcjonalną EIRENE (European Integrated Radio Enhanced Network),
• połączenia awaryjnego zatrzymania pociągu,
• połączenia grupowe,
• komunikaty pokładowe.

Z perspektywy dyspozytorów i służb operacyjnych system ma dostarczać wysokowydajną łączność kolejową oraz nowoczesną, skalowalną telefonię dyspozytorską, przy jednoczesnym ograniczeniu ryzyk związanych z dotychczasową infrastrukturą, w tym uzależnieniem od technologii 3G.

Fundament pod FRMCS i 5G

Projekt wpisuje się w szerszy kierunek zmian w europejskiej łączności kolejowej. Przeniesienie krytycznych usług głosowych na rozwiązania oparte o 4G/5G pozwala uniknąć przerw wynikających z wygaszania starszych generacji sieci mobilnych, a jednocześnie tworzy bazę do przejścia na FRMCS (Future Railway Mobile Communication System), rozwijany w oparciu o 5G.

Jak podkreśla Nicolas Segond, Head of Mission Critical Communications for Railways in Europe, Middle East and Africa w Ericssonie:

"Nasza współpraca z SBB pokazuje, że potrafimy realizować złożone projekty transformacji cyfrowej w bardzo krótkich ramach czasowych. Liczymy na to, że będziemy nadal wyznaczać standardy w innowacjach dla komunikacji kolejowej oraz wspierać w nadchodzących latach przejście na system FRMCS".

Pełna migracja łączności taboru i urządzeń mobilnych nadal trwa i – zgodnie z planem – ma zostać zakończona w grudniu 2025 roku. Dotychczasowe przełączenia przebiegają bez zakłóceń, czemu sprzyjają szeroko zakrojone szkolenia zespołów operacyjnych SBB.

Wzorzec dla Europy

Choć projekt dotyczy Szwajcarii, jego znaczenie wykracza poza granice kraju. Wielu europejskich operatorów kolejowych mierzy się z tym samym wyzwaniem: wygaszaniem przestarzałych technologii telekomunikacyjnych i koniecznością utrzymania łączności o krytycznym znaczeniu dla bezpieczeństwa ruchu. W tym kontekście udane uruchomienie integracji GSM-R z IMS/VoLTE może stać się praktycznym punktem odniesienia dla kolejnych modernizacji – zarówno w Europie, jak i globalnie.